Ervaringsleren: leren door te doen en te reflecteren

Ervaringsleren is een krachtige leermethode waarbij directe ervaring centraal staat. In plaats van alleen kennisoverdracht draait het om leren door te doen, te ervaren en daarop te reflecteren. Deze benadering sluit aan bij hoe professionals in de praktijk werken: in complexe situaties waar meerdere belangen spelen en waar je 'naar bevind van zaken' moet handelen.

De kern van ervaringsleren ligt in het cyclische proces van ervaren, reflecteren, conceptualiseren en experimenteren. Deze cirkel, zoals beschreven door leerpsycholoog David Kolb, laat zien dat leren niet lineair verloopt maar een doorlopend proces is. Concrete ervaringen vormen het startpunt, reflectie daarop leidt tot nieuwe inzichten, die vervolgens weer worden getest in de praktijk.

Van ervaring naar professionele groei

Professioneel reflecteren vormt de basis van ervaringsleren. Het gaat verder dan nadenken over wat je hebt gedaan. Het is een systematisch proces waarbij je onderzoekt waarom je in een bepaalde situatie bepaalde keuzes hebt gemaakt, welke overwegingen meespeelden en hoe je tot dat 'beste van toen' bent gekomen.

Reflecteren vraagt om het vermogen te kijken naar je eigen handelen zonder meteen te evalueren in termen van goed of fout. Het gaat om onderzoeken: wat speelde er voor mij op dat moment? Welke overtuigingen lagen ten grondslag aan mijn keuzes? Deze manier van kijken creëert ruimte voor genuanceerder waarnemen en gedifferentieerder handelen.

Spelen en simuleren als leerschool

Ervaringsleren krijgt een bijzondere vorm in spelsimulaties en gaming. Hier worden deelnemers letterlijk in gesimuleerde situaties geplaatst waar ze kunnen ervaren, experimenteren en leren zonder de consequenties van de werkelijkheid.

Léon de Caluwé, samen met zijn co-auteurs, laat zien dat gaming meer is dan een spelletje. Het is een methodiek waarbij deelnemers door eigen keuzes te maken en de gevolgen daarvan te ervaren tot dieper inzicht komen. De reflectie achteraf maakt helder waarom bepaalde strategieën wel of niet werkten.

Deze ervaringsgerichte aanpak werkt ook uitstekend in coaching en training. Daar waar traditionele trainingen vaak beginnen met theorie, draaien ervaringsgerichte methoden deze volgorde om: eerst ervaren, dan reflecteren en conceptualiseren.

De cirkel van Kolb: vier stappen naar inzicht

De leercirkel van David Kolb vormt de theoretische basis van veel ervaringsgerichte methodieken. Deze cirkel beschrijft vier fasen: concrete ervaring, reflectieve observatie, abstracte conceptualisatie en actief experimenteren. Ieder mens heeft voorkeuren voor bepaalde fasen, maar doorlopen van de hele cirkel leidt tot het diepste leren.

Trainingen die echt effect hebben, combineren demonstratie, oefening en reflectie. Te vaak wordt de demonstratiefase overgeslagen uit tijdgebrek, terwijl juist het zien van hoe een vaardigheid eruit ziet essentieel is voor het opbouwen van een mentaal beeld.

Van individueel leren naar organisatieontwikkeling

Ervaringsleren beperkt zich niet tot individuele professionals. Ook teams en hele organisaties kunnen leren van ervaringen. Dit vraagt wel om een cultuur waarin ruimte is voor reflectie, waar fouten mogen worden gemaakt en waar leren en werken met elkaar verweven zijn.

Lerende organisaties investeren bewust in het creëren van leeromgevingen. Dat betekent niet alleen cursussen en trainingen, maar vooral het faciliteren van reflectie in het dagelijks werk. Intervisie, supervisie en actieleerteams zijn voorbeelden van structuren die ervaringsleren ondersteunen.

Van beginnen tot meesterschap

Ervaringsleren is geen eenmalige activiteit maar een doorlopend proces. Naarmate je vaker reflecteert op je ervaringen, ontwikkel je een houding van voortdurend onderzoek. Deze professionele nieuwsgierigheid kenmerkt echte vakmanschap.

De kracht van blijven leren

Ervaringsleren erkent dat professionals meer weten dan ze kunnen zeggen. Deze impliciete kennis, het 'weten in de praktijk', komt beschikbaar door systematisch te reflecteren op concrete ervaringen. Zo ontwikkel je niet alleen vakinhoudelijke expertise, maar ook het vermogen om in complexe situaties te navigeren.

Of je nu coach bent, leidinggevende, trainer of professional in een ander vakgebied: ervaringsleren biedt een methodiek om voortdurend te blijven groeien. Door de cirkel van ervaren, reflecteren, conceptualiseren en experimenteren telkens opnieuw te doorlopen, blijf je leren van wat het werk je biedt. Dat maakt ervaringsleren tot meer dan een leermethode. Het is een professionele houding die vakmanschap verdiept en vernieuwt.