Interim-management: tijdelijk leiderschap met blijvende impact

Interim-management is een bijzondere vorm van leidinggeven waarbij ervaren professionals tijdelijk de leiding nemen in organisaties. Of het nu gaat om een crisis, een ingrijpende verandering, een vertrek in de top of een fase van snelle groei: de interim-manager stapt binnen op het moment dat de organisatie het hardst expertise nodig heeft. Niet voor niets wordt de interim-manager ook wel de kameleon genoemd: iemand die zich razendsnel aanpast aan de situatie, maar wel zijn eigen identiteit behoudt.

De afgelopen decennia heeft interim-management een enorme vlucht genomen, niet alleen in Nederland maar ook in de omringende landen. Waar vroeger vooral werd gedacht aan kostenreductie en herstructurering, blijkt de praktijk veel rijker. Interim-managers werken aan groei, leiden fusies, bouwen nieuwe afdelingen op of brengen rust in een organisatie die uit balans is geraakt.

Meer dan brandjes blussen

De grootste misvatting over interim-management is dat het alleen om crisissituaties zou gaan. Zeker, er zijn interim-managers die gespecialiseerd zijn in turnarounds en recovery, maar minstens zo vaak gaat het om organisaties die simpelweg tijdelijk iemand nodig hebben met specifieke expertise. Denk aan een fusie waarbij twee culturen samenkomen, of aan een organisatie die snel moet groeien en daarbij de interne structuur moet professionaliseren.

De spanning van binnenkomst

Een interim-manager komt altijd binnen in een geladen situatie. Er is iets aan de hand, anders was die externe professional niet nodig geweest. Dat betekent dat de ene groep de interim-manager vaak ziet als verlosser, terwijl een andere groep de komst ervaart als een teken van wantrouwen of falen. Deze spanning is onvermijdelijk en vraagt om groot inlevingsvermogen.

Interessant is dat interim-managers vaak pas achteraf beseffen hoe fragiel hun positie aanvankelijk was. De weerstand die zij tegenkomen is niet persoonlijk, maar onderdeel van de dynamiek: mensen zijn bang voor verandering, vrezen voor hun positie of zijn simpelweg moe van eerdere mislukte pogingen tot verbetering.

Crisis en turnaround

Wanneer een organisatie echt in de problemen zit, wordt vaak een beroep gedaan op een gespecialiseerde turnaround-manager. Dit is interim-management in zijn meest uitdagende vorm: er is geen tijd, het geld is op, en er moeten harde keuzes worden gemaakt. Toch blijkt uit onderzoek dat ook in deze situaties de menselijke kant cruciaal is. Een turnaround lukt zelden als je alleen maar snijdt in de kosten.

Persoonlijk en professioneel

Wat interim-managers onderscheidt van vaste managers is hun vermogen om snel te schakelen tussen verschillende organisaties en culturen. Maar die flexibiliteit heeft ook een keerzijde. Wie continu van opdracht naar opdracht gaat, bouwt geen langdurige relaties op binnen één organisatie. Het vak vraagt om mensen die het kunnen verdragen dat ze tijdelijk zijn, dat ze moeten accepteren dat hun werk op een gegeven moment overgenomen wordt door anderen.

Drie rollen in één

Een effectieve interim-manager speelt eigenlijk drie rollen tegelijk. Ten eerste de ondernemende rol: creatieve oplossingen bedenken om de organisatie te versterken, focus op het verdienvermogen. Ten tweede de leidinggevende rol: mensen houvast bieden in onzekere tijden, duidelijke spelregels opstellen en handhaven. En ten derde de tactische rol: inzicht hebben in wat mensen beweegt, inlevingsvermogen tonen, weten op welke knoppen je kunt drukken.

Die combinatie maakt het vak zo veelzijdig en uitdagend. Je moet kunnen schakelen tussen taakgericht en mensgericht, tussen analyseren en doen, tussen leiden en loslaten. Wie alleen maar op cijfers stuurt of alleen maar op gevoel vaart, komt er niet.

De toekomst van tijdelijk leiderschap

Organisaties worden steeds flexibeler en projectmatiger ingericht. Dat betekent dat de vraag naar tijdelijk leiderschap alleen maar zal toenemen. Tegelijkertijd wordt het vak professioneler: er komen opleidingen, er is meer onderzoek, en opdrachtgevers stellen hogere eisen. De tijd dat elke ervaren manager zich zomaar interim-manager kon noemen, is voorbij.

Wat blijft, is de kern van het vak: ergens binnenkomen waar het nodig is, snel schakelen, resultaat boeken, en op tijd weer vertrekken. Dat vraagt om bijzondere mensen met een unieke combinatie van competenties. Mensen die energie kunnen geven aan organisaties die murw zijn geslagen, die licht aan het einde van de tunnel laten zien, en die uiteindelijk met een glimlach kunnen terugkijken op wat ze hebben bereikt. Want interim-management is, ondanks alle uitdagingen, een van de mooiste vakken die er zijn.