NAVO: het bondgenootschap op een kruispunt

De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie bevindt zich op een historisch keerpunt. Na decennia van relatieve rust keerde de oorlog terug naar Europa. Ruslands invasie van Oekraïne, de terugkeer van grootmachtencompetitie en de onzekere Amerikaanse koers dwingen het bondgenootschap tot fundamentele herbezinning. Wat begon als een defensieve alliantie tegen de Sovjet-dreiging, moet zich nu opnieuw uitvinden in een veranderende wereldorde.

Voor Nederland is de NAVO geen abstracte organisatie, maar de hoeksteen van onze veiligheid. Toch is deze vanzelfsprekendheid niet langer vanzelfsprekend. De vraag dringt zich op: hoe borgen we collectieve veiligheid als de wereld polariseert en bondgenoten uit elkaar dreigen te groeien?

Leiderschap in tijden van crisis

Tien jaar lang stond Jens Stoltenberg aan het roer van de NAVO, een periode waarin het bondgenootschap van rustige routine naar permanente crisisbeheersing verschoof. In On My Watch beschrijft hij hoe Poetins agressie de NAVO dwong terug te keren naar haar oorspronkelijke missie: collectieve verdediging. De spanning tussen afschrikking en escalatiebeheersing, tussen solidariteit en nationale belangen, komt in zijn verhaal pijnlijk helder naar voren.

Nederland tussen idealisme en realisme

Decennialang koesterden we de illusie dat grootschalige oorlog tot het verleden behoorde. Die luxe bestaat niet meer. Tom Middendorp, jarenlang de hoogste militair van Nederland, confronteert ons met een ongemakkelijke waarheid: vrede kost geld, inspanning en offers. De NAVO vormt daarbij geen automatische polis, maar een bondgenootschap dat alleen functioneert als alle leden hun verantwoordelijkheid nemen.

Tussen Rusland en Amerika

De NAVO ontstond als antwoord op de Sovjet-dreiging, maar na het einde van de Koude Oorlog zocht de alliantie naar een nieuwe missie. De oostwaartse uitbreiding leek logisch: waarom zouden Oost-Europese landen de democratische keuze ontzegd worden om zich bij het Westen aan te sluiten? Toch wakkerde deze uitbreiding Russische angsten aan. Rob de Wijk analyseert in meerdere werken dit spanningsveld: de NAVO moest uitbreiden om geloofwaardig te blijven, maar deze keuze had ook gevolgen.

Lessen uit het verleden

De NAVO-geschiedenis kent niet alleen successen. De val van Srebrenica in 1995 blijft een trauma dat laat zien hoe moeilijk het is om binnen een militaire alliantie snel en doortastend te handelen. Het NIOD onderzocht deze zwarte bladzijde grondig en toonde aan hoe gecompliceerd de commandostructuren en politieke besluitvorming binnen de NAVO kunnen zijn.

Missies en realiteit

Van de Balkan tot Afghanistan: NAVO-missies confronteerden het bondgenootschap met de kloof tussen politieke ambities en militaire mogelijkheden. In Uruzgan leerde Nederland dat stabilisatiemissies weerbarstiger zijn dan gedacht. Multinationale samenwerking klinkt mooi op papier, maar blijkt in de praktijk ingewikkeld en soms zelfs gevaarlijk.

Geopolitieke verschuivingen

De NAVO moet zich verhouden tot een wereld waarin China opkomt, Rusland revanchistisch is en Amerika onvoorspelbaar wordt. Carlo Masala waarschuwt dat het bondgenootschap niet vanzelfsprekend is. Zonder geloofwaardige afschrikking en politieke eenheid kan de NAVO haar essentie verliezen. Tegelijk ontstaat de vraag of Europa niet zelfstandiger moet worden, juist om het trans-Atlantische bondgenootschap te versterken.

De toekomst van collectieve veiligheid

De NAVO blijft onmisbaar, maar moet zich heruitvinden. Dat vereist moeilijke keuzes: meer investeren in defensie, heldere afspraken over lastenverdeling, en strategische autonomie binnen trans-Atlantische samenwerking. De Europese pijler van de NAVO moet sterker worden – niet om Amerika te vervangen, maar om het bondgenootschap te versterken.

Voor Nederland betekent dit dat we investeren in onze krijgsmacht, serieus nemen wat bondsgenootschap vraagt, en strategischer denken over onze rol. De NAVO garandeert veiligheid niet automatisch; die moet voortdurend worden verdiend door geloofwaardigheid en inzet. In een gevaarlijker wordende wereld is dat bondgenootschap waardevol genoeg om voor te vechten.