Nieuwsgierigheid: van onderschatte eigenschap tot cruciale succesfactor

Kinderen stellen gemiddeld driehonderd vragen per dag. Maar tussen hun vijfde en zevende levensjaar stoppen ze ermee. Ze vergeten niet hoe het moet – ze leren dat de wereld er niet altijd van gediend is. Zo raken we een van onze meest waardevolle eigenschappen kwijt: nieuwsgierigheid.

Toch blijkt nieuwsgierigheid juist in deze tijd van snelle verandering geen luxe maar een noodzaak. Organisaties die in stabiele tijden succesvol waren door risico's te vermijden, ontdekken dat het vermijden van risico nu het grootste risico is geworden. In zo'n perfecte storm van technologische, economische en geopolitieke onzekerheid is nieuwsgierigheid de enige manier om toekomstzekerheid op te bouwen.

Nieuwsgierigheid meten: van zachte eigenschap naar harde KPI

Wat bedrijven niet meten, kunnen ze ook niet verbeteren. Daarom ontstaan er steeds meer methodes om nieuwsgierigheid te kwantificeren. Organisaties ontdekken dat nieuwsgierigheid bijdraagt aan werktevredenheid, betrokkenheid, gezonde werkrelaties en innovatie. Harvard Business Review noemt het een van de zes essentiële vaardigheden voor leiders in het digitale tijdperk.

De persoonlijke dimensie: schaamteloos jezelf zijn

Nieuwsgierigheid heeft niet alleen strategische waarde voor organisaties. Het is vooral ook een persoonlijke eigenschap die je in staat stelt bevlogen te werken en te leven. Maar velen hebben geleerd hun nieuwsgierigheid te onderdrukken – kritische vragen worden als lastig ervaren, doorvragen verstoort processen, en het tast soms machtsposities aan.

Nieuwsgierig leiderschap: gedoe als kans zien

Leiders kampen met een paradox. Ze moeten nieuwsgierig zijn, maar voelen tegelijk de druk om alle antwoorden te hebben. Kwetsbaarheid – het toegeven dat je iets niet weet – voelt riskant. Toch toont onderzoek aan dat kwetsbaarheid juist gekoppeld kan worden aan kracht en betrouwbaarheid.

Organisatiepsycholoog Adam Grant stelt dat we moeten leren denken als een wetenschapper: het bestaande ter discussie durven stellen en volop vragen stellen. Daarmee kies je niet voor de rol van aanklager, overtuiger of politicus – rollen waarmee je juist de verbinding met anderen verliest.

De drie dimensies van nieuwsgierigheid

Nieuwsgierigheid is niet eendimensionaal. Het manifesteert zich op verschillende niveaus, die allemaal essentieel zijn voor organisatorische vernieuwing en persoonlijke groei. Ten eerste: nieuwsgierigheid naar de wereld om je heen, verbonden met contextueel en cultureel bewustzijn. Ten tweede: nieuwsgierigheid naar anderen, gerelateerd aan sociaal bewustzijn. En ten derde: nieuwsgierigheid over jezelf, je drijfveren en angsten – wellicht de moeilijkste maar meest essentiële vorm.

Nieuwsgierigheid versus conformisme

De meeste relaties – zakelijk én privé – lopen niet stuk omdat mensen ruzie maken, maar omdat ze zich vervelen. Op een eerste afspraakje willen mensen nog alles van elkaar weten, maar na verloop van tijd vervalt de meeste interactie in routine. Conformisme maakt het voor organisaties weliswaar makkelijk om betrouwbaar te leveren, maar leidt ook tot verstarring.

Nieuwsgierigheid vereist intentionaliteit in cultuur en processen om de spanning vast te houden en je los te rukken van de neiging naar conformisme. Dat betekent ook dat nieuwsgierigheid je tijdelijk trager maakt – in een museum zetten bezoekers zichzelf een standje lager om meer open te staan voor nieuwe impulsen. Veel leiders interpreteren dit als inefficiëntie en zijn bang dat ze hun team niet goed meer kunnen managen.

Nieuwsgierigheid cultiveren: van angst naar lef

Uit onderzoek blijkt dat nieuwsgierigheid voor vijftig procent aan te leren is. Permissie speelt daarbij een belangrijke rol: teams onder micromanagers worden aantoonbaar minder nieuwsgierig. Mensen moeten voelen dat het oké is om vragen te stellen. Daarnaast rust ook op jezelf de verantwoordelijkheid om nieuwsgierigheid doelbewust te cultiveren.

De meeste mensen willen zich bekwamen in een veld waar ze al goed in zijn. Daar is niets mis mee, maar probeer daarnaast ook breder te kijken. Koop bijvoorbeeld het boek dat naast je eerste keuze ligt, of lees een week de krant die haaks staat op je overtuigingen. Maak je los van de waan van de dag waarin alles moet. Doe waar je zin in hebt. Durf te falen.

Nieuwsgierigheid in de praktijk: van verkennen tot creëren

Nieuwsgierigheid is geen passieve eigenschap maar een actief proces. Het manifesteert zich in vijf elkaar versterkende bewegingen: verwonderen (naar de wereld kijken met een beginnersgeest), verkennen (je eigen nieuwsgierigheid onderzoeken), ontdekken (onzekerheid overwinnen en het avontuur aangaan), toepassen en reflecteren (nieuwsgierige gewoontes aanleren) en creëren (kansen zien en benutten).

Dit proces vraagt om een omgeving die nieuwsgierigheid ondersteunt. Organisaties moeten ruimte bieden aan mensen om nieuwsgierig te mogen en kunnen zijn. Leiders moeten het uitstralen en een rolmodel zijn. Laat zien hoe jij faalt en hoe jij gemotiveerd wordt door te experimenteren. Maak van nieuwsgierigheid geen eendaagse workshop, maar een kernwaarde in je DNA.

De donkere kant: wanneer nieuwsgierigheid een vloek wordt

Nieuwsgierigheid heeft ook een keerzijde. Het zorgt ervoor dat we nog maar eens Facebook checken, roddels lezen of zoeken of een ex-geliefde al een nieuwe partner heeft. In deze gevallen levert nieuwsgierigheid weinig op. Onderzoek toont aan dat mensen een inherente wens hebben om onzekerheid te vermijden – zelfs als ze verwachten dat de uitkomst negatief is. Proefpersonen klikten vaker op pennen waarvan ze niet wisten of ze een elektrische schok zouden geven, dan op pennen waarvan ze dit wel wisten.

Deze valkuil vraagt om bewustzijn. Nieuwsgierigheid moet doelgericht en intentioneel worden ingezet. Het gaat niet om elke nieuwsgierigheid bevredigen, maar om de nieuwsgierigheid te volgen die je helpt groeien, leren en verbeteren. Om te ontdekken wat echt van betekenis is.

Nieuwsgierigheid als antwoord op complexiteit

In een tijd waarin verandering de enige constante is, wordt nieuwsgierigheid steeds belangrijker. Niet als oppervlakkige eigenschap, maar als fundamentele houding. Een houding die erkent dat we niet alles weten en kunnen weten. Die ruimte maakt voor verwondering, voor vragen, voor exploratie. Een houding die angst transformeert naar lef, conformisme naar creativiteit, vastlopen naar vooruitgang.

Organisaties die nieuwsgierigheid cultiveren investeren in hun toekomst. Ze creëren een omgeving waarin mensen durven experimenteren, waarin falen mag en waarin leren centraal staat. Ze meten niet alleen outputs maar ook nieuwsgierigheid zelf. Want wat je meet, kun je verbeteren. En wat je verbetert, kan je redden in tijden van grote onzekerheid.

Voor individuen betekent nieuwsgierigheid een manier om bevlogen door het leven te gaan. Om elke dag opnieuw benieuwd te zijn naar wat je gaat ontdekken. Om schaamteloos jezelf te zijn, vragen te stellen die ertoe doen, en kansen te zien waar anderen obstakels zien. Nieuwsgierigheid is geen luxe – het is de motor van een betekenisvol leven.