Omdenken: van problemen naar mogelijkheden

In een wereld die voortdurend verandert, is de manier waarop we naar uitdagingen kijken bepalend voor ons succes. Omdenken is een krachtige denktechniek die problemen transformeert naar kansen. Waar 'ja-maar'-denken ons vasthoudt in beperkingen, opent 'ja-en'-denken de deur naar nieuwe mogelijkheden. Deze Nederlandse denkwijze, ontwikkeld door Berthold Gunster, heeft inmiddels miljoenen mensen geïnspireerd om anders te kijken naar hun werk en leven.

De essentie van omdenken

Omdenken bestaat uit twee essentiële stappen: eerst volledig accepteren wat er is, en vervolgens transformeren naar mogelijkheden. Het gaat niet om ontkenning of weglopen van problemen, maar om een radicaal andere benadering. Problemen zijn eigenlijk het verschil tussen onze verwachtingen en de werkelijkheid. Door zowel verwachtingen als feiten aan te passen, ontstaat een geheel nieuwe speelruimte.

De kracht zit in de verschuiving van verzet naar acceptatie. Zoals het bekende voorbeeld illustreert: Als het waait bouwen sommige mensen windschermen, anderen bouwen windmolens. Het weer accepteren we immers als gegeven, maar onze reactie erop bepaalt of we belemmeringen of kansen zien.

Omdenken in de praktijk

De toepassingen van omdenken reiken verder dan persoonlijke groei alleen. In organisaties leidt de methode tot verrassende doorbraken. Door problemen te herdefiniëren als 'de bedoeling', ontstaat een totaal andere dynamiek. Een beroemd voorbeeld is The Metropolitan Opera in New York, die de fysieke beperking van het gebouw omzette in een wereldwijde digitale expansie via Live in HD.

Verwante denkwijzen en verbredingen

Omdenken staat niet op zichzelf, maar sluit aan bij bredere bewegingen in creatief en strategisch denken. Design thinking, groot denken en lateraal denken delen allemaal het uitgangspunt dat problemen op meerdere manieren benaderd kunnen worden. De overeenkomst: allemaal dagen ze ons uit om buiten bestaande kaders te treden.

Design thinking en omdenken

Waar omdenken draait om het transformeren van problemen naar mogelijkheden, richt design thinking zich op het creëren van nieuwe opties door vanuit verschillende perspectieven (frames) te kijken. Beide methoden delen de overtuiging dat denken door te doen vaak effectiever is dan eindeloos analyseren. Berthold Gunster benadrukt acceptatie en transformatie, terwijl design thinkers leren door te creëren en prototypes te testen.

Kinderen als leermeesters

Een opvallende parallel in het denken over creativiteit en innovatie is de rol van kinderen. Zowel Gunster als Wagenaar wijzen op het onbevangen denken van kinderen, die nog niet gehinderd worden door denkpatronen en aannames. Kinderen accepteren de werkelijkheid zoals die is en bouwen daar fantasierijk op voort – precies wat omdenken ons leert.

Onderzoek toont aan dat 98% van de kinderen onder de vijf jaar in hoge mate creatief denkt. Op 25-jarige leeftijd is dit gedaald naar slechts 2%. De uitdaging is niet om iets nieuws te leren, maar om terug te vinden wat we als kind al bezaten.

Van theorie naar praktijk

De kracht van omdenken ligt in de eenvoud: accepteer wat is, en transformeer het naar mogelijkheden. Toch is juist die eenvoud in de praktijk complex, omdat we diep gewortelde denkpatronen moeten doorbreken. Het vraagt oefening om de automatische 'ja-maar'-reflex te vervangen door een bewuste 'ja-en'-houding.

Verschillende werelden komen hier samen: van Risicodialoog waarin risico's worden omgedacht naar kansen, tot werkvormen voor creatieve sessies die teams helpen om anders te denken. Allen delen ze het inzicht dat onze manier van kijken bepaalt wat we als probleem én als oplossing zien.

Conclusie: de kunst van het omdraaien

Omdenken is meer dan een denktechniek; het is een levenshouding. Door consequent te oefenen in het accepteren van wat is en het transformeren naar wat kan, ontwikkel je een andere blik op de werkelijkheid. Problemen verdwijnen niet, maar hun karakter verandert fundamenteel. Ze worden uitnodigingen tot creativiteit in plaats van muren van beperking.

De Nederlandse omdenkmethodiek heeft zich inmiddels bewezen in uiteenlopende contexten: van opvoeding tot risicomanagement, van communicatie tot strategische vernieuwing. Wat begon als een theatertruc van Berthold Gunster is uitgegroeid tot een beweging die organisaties en individuen helpt om belemmeringen om te zetten in kansen. In een tijd waarin wendbaarheid cruciaal is, biedt omdenken een kompas voor wie vastloopt: draai het om, en ontdek wat mogelijk is.